APOLLO 11 · GRA 3D
JAK DZIAŁA KOSMOS? ODKRYCIA KOSMICZNE

Asteroidy przy białych karłach nie rozpadają się od razu na pył

3 listopada 20263 min czytania
Udostępnij f in X

Nowe badania sugerują, że białe karły nie rozrywają przelatujących zbyt blisko asteroid od razu na drobny pył. Zamiast tego takie ciała skalne mają najpierw rozpadać się na większe, wciąż zwarte fragmenty, co zmienia sposób, w jaki tłumaczy się powstawanie pyłowych dysków obserwowanych wokół części białych karłów.

Biały karzeł potrafi szarpać, ale nie zawsze „mieli na mąkę”.

Biały karzeł to gęste jądro gwiazdy podobnej do Słońca, które zostało po zakończeniu jej życia. Choć ma rozmiar zbliżony do Ziemi, zachowuje masę porównywalną ze Słońcem, a więc i bardzo silne przyciąganie grawitacyjne. Przez lata wydawało się, że takie obiekty są samotne, ale później zaczęto zauważać na ich powierzchniach domieszkę metali. To zasugerowało, że na białe karły opada materiał skalny. Kolejne obserwacje pokazały, że część z nich otacza dysk szczątków, a w niektórych przypadkach pojawiają się też sygnały wskazujące na większe bryły w tym dysku, jak małe planety, księżyce lub asteroidy.

W artykule opisanym w Universe Today zwrócono uwagę na obiekt WD 1145+017, wokół którego mają krążyć niewielkie ciała skalne, będące w trakcie rozpadu i „zasilające” otoczenie białego karła materiałem.

Siły pływowe to nie cała historia tworzenia dysków.

Zespół badaczy opisał w „The Astrophysical Journal Letters” analizę tego, jak skutecznie siły pływowe białego karła rozrywają asteroidy. W wielu modelach zakładano, że są to tak zwane „rumowiska” pozbawione istotnej wytrzymałości wewnętrznej. Tymczasem autorzy podkreślają, że nawet takie luźne obiekty mają pewną spójność, a w znanych nam przykładach asteroid tego typu istotną rolę mogą odgrywać słabe oddziaływania między ziarnami materiału, określane jako siły van der Waalsa.

Gdy uwzględni się tę minimalną „kleistość”, rozpad ma prowadzić do powstania fragmentów, które nie są drobnym pyłem, lecz bryłami o rozmiarach charakterystycznych dla małych asteroid. Badacze opisują to jako ograniczenie, które wyznacza typowe, maksymalne rozmiary odłamków powstających w pierwszym etapie rozerwania.

Pył wokół białych karłów może wymagać dodatkowego „mielenia”.

Konsekwencja jest prosta: samo rozerwanie przez grawitację może nie wytwarzać od razu tak drobnych ziaren, jakie są potrzebne, by w dyskach działały procesy prowadzące do stopniowego opadania pyłu ku gwieździe. Autorzy wskazują więc, że w modelach powstawania pyłowych dysków trzeba uwzględniać dodatkowy mechanizm generowania pyłu, a najbardziej prawdopodobnym kandydatem są zderzenia między większymi odłamkami.

W pracy zwrócono też uwagę, że po rozerwaniu fragmenty zachowują niemal te same orbity co wcześniej, bo zmiany ich prędkości mają być bardzo niewielkie. To oznacza, że sam rozpad nie „rozrzuca” od razu materiału w przypadkowe trajektorie, a raczej pozostawia go na zbliżonych ścieżkach, gdzie dopiero dalsze procesy mogą prowadzić do rozdrabniania.

Autorzy podkreślają, że przejście od jednego, zwartego ciała do „morza pyłu”, które może być następnie pochłaniane przez białego karła, wciąż jest trudnym problemem. Nowe wyniki mają wprowadzać ważne ograniczenie na sam pierwszy krok tej drogi i pomagają lepiej interpretować obserwacje układów planetarnych w późnych etapach życia gwiazdy.

Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: Universe Today