To, że zdjęcia z teleskopów kosmicznych pokazują „nienaturalne” barwy, zwykle wynika z tego, że teleskop rejestruje promieniowanie niewidoczne dla ludzkiego oka, a naukowcy muszą zamienić je na kolory, które potrafimy zobaczyć. Nie chodzi więc o upiększanie kosmosu, tylko o czytelne przedstawienie danych.
Dlaczego teleskopy patrzą także poza światłem widzialnym?
Nasze oczy widzą tylko wąski zakres promieniowania elektromagnetycznego. Tymczasem Wszechświat świeci też w podczerwieni, ultrafiolecie, promieniowaniu rentgenowskim czy falach radiowych. Każdy z tych zakresów ujawnia coś innego: podczerwień pomaga zaglądać przez pył i widzieć chłodniejsze obiekty, ultrafiolet pokazuje gorące gwiazdy i gaz, a rentgeny zdradzają najbardziej energetyczne zjawiska, jak okolice czarnych dziur. Gdy detektor zbiera takie „niewidzialne” światło, nie da się go pokazać bezpośrednio jako zwykłego zdjęcia.
Jak powstaje kolor, którego nie było „w naturze”?
W danych z teleskopu każdy filtr lub zakres fal daje osobną czarno-białą mapę jasności. Dopiero później przypisuje się im kolory, by stworzyć obraz zrozumiały dla człowieka. Często stosuje się zasadę porządku: krótszym falom przypisuje się barwy bardziej „niebieskie”, a dłuższym bardziej „czerwone”. Taki dobór bywa nazywany kolorem umownym. Nie oznacza to fałszu, tylko tłumaczenie niewidzialnej informacji na język obrazu.
Po co te barwy są potrzebne w badaniach?
Kolor na obrazie bywa kodem fizyki. Różne barwy mogą oznaczać różne temperatury, składy chemiczne, gęstości gazu albo obszary o innej energii promieniowania. Dzięki temu łatwiej zobaczyć granice struktur, wykryć słabe obiekty na tle jasnych i porównać regiony w jednym kadrze. Czasem „dziwne” kolory wynikają też z łączenia danych z wielu instrumentów, aby w jednym obrazie pokazać zarówno pył, jak i rozgrzany gaz.
Czy takie zdjęcia są wiarygodne?
Są wiarygodne jako wizualizacja pomiaru, ale nie zawsze odpowiadają temu, co zobaczyłoby ludzkie oko, gdyby znalazło się w tym miejscu. Gdy zdjęcie powstaje ze światła widzialnego, kolory mogą być zbliżone do naturalnych, choć i wtedy obróbka koryguje kontrast czy usuwa szum. Kluczowe jest to, że „niewidzialne” kolory nie mają udawać rzeczywistości z perspektywy oka, tylko pokazać różnice zapisane w danych w sposób możliwie czytelny.
Materiał ma charakter popularnonaukowy i wyjaśnia zagadnienie na podstawie aktualnej wiedzy naukowej.
