Eksplozje gwiazd, znane jako supernowe, są jednymi z najbardziej spektakularnych i znaczących zjawisk w kosmosie. Dzięki Zwicky Transient Facility (ZTF), szerokokątnej obserwacji astronomicznej, udało się zidentyfikować 100 tysięcy potencjalnych supernowych, z których ponad 10 tysięcy zostało potwierdzonych i sklasyfikowanych. To największe jak dotąd badanie tego rodzaju zjawisk, dostarczające danych, które naukowcy będą analizować przez wiele lat.
ZTF, nazwane na cześć astronoma Fritza Zwicky’ego, działa w Obserwatorium Palomar w Kalifornii. Zostało zaprojektowane do wykrywania obiektów zmieniających jasność, takich jak supernowe, które mogą przyćmić swoje macierzyste galaktyki na wiele miesięcy. Od 2017 roku ZTF realizuje Bright Transient Survey (BTS), skupiając się na wykrywaniu supernowych. Dzięki nowoczesnym technologiom, w tym robotycznym spektrografom, astronomowie mogą szybko klasyfikować te zjawiska według ich odległości, rodzaju i jasności.
Supernowe odgrywają kluczową rolę w kosmosie, wzbogacając przestrzeń międzygwiazdową w ciężkie pierwiastki i tworząc warunki do formowania się nowych gwiazd. W ramach BTS odkryto tysiące supernowych typu Ia, które powstają w układach podwójnych, gdy biały karzeł zasysa gaz od swojego towarzysza. Jedna z takich supernowych, SN 2022qmx, została odkryta jako wyjątkowo jasna dzięki zjawisku soczewkowania grawitacyjnego, które zwiększyło jej jasność 24-krotnie.
Każdego dnia ZTF rejestruje setki tysięcy zjawisk, od asteroid po silne rozbłyski gamma. Kluczowe znaczenie mają tu narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, takie jak BTSbot, które przyspieszają analizę danych i klasyfikację supernowych. To podejście będzie miało jeszcze większe znaczenie po uruchomieniu Obserwatorium Very Rubin, które w ramach Legacy Survey of Space and Time (LSST) zarejestruje miliony supernowych.
Przyszłość astronomii zmiennych czasowych wygląda obiecująco, zwłaszcza że dane z ZTF i Vera Rubin będą się uzupełniać. Kombinacja tych dwóch projektów pozwoli lepiej zrozumieć fizykę eksplozji supernowych i odkryć szybko zmieniające się zjawiska, które byłyby niewidoczne dla jednego z tych teleskopów osobno.
Źródło: Universe Today
