Nowe analizy obrazów z instrumentu SPHERE pokazują, że układy planetarne często mają pyłowe pierścienie podobne do naszego pasa planetoid i Pasa Kuipera. To rzadki wyjątek od potocznego obrazu kosmosu, w którym porównuje się jedynie pojedyncze planety, a pomija resztę „sprzętu” układu.
Co właściwie sfotografowano?
SPHERE na Bardzo Dużym Teleskopie potrafi wycinać blask gwiazdy koronografem, korygować drgania atmosfery i, co najważniejsze, wydobywać spolaryzowane światło odbite od pyłu. Najprościej mówiąc: nie widać samych małych ciał (kilka–kilkaset kilometrów), ale widać chmury ich pyłu. Z przeglądu 161 młodych pobliskich gwiazd otrzymano galerię 51 dysków o zróżnicowanych rozmiarach i kątach ustawienia; cztery z nich pokazano po raz pierwszy, jak opisano w artykule.
Jakie są wzory i wyjątki?
W danych widać kilka prostych reguł. Im masywniejsza gwiazda, tym więcej pyłu. Więcej pyłu jest też w dyskach leżących dalej od gwiazdy. Najciekawsze są jednak kształty: liczne systemy mają wyraźne, koncentryczne pasy z ostrymi krawędziami – bardzo przypominające pas planetoid oraz chłodny, zewnętrzny pas, czyli odpowiednik naszego Pasa Kuipera.
Gdzie ukrywają się planety?
Takie przerwy i krawędzie zwykle rzeźbią planety. Modele dynamiki pokazują, że w układach z jednym pasem jego wewnętrzną krawędź mogły uformować planety o masach od około jednej dziesiątej do 13 mas Jowisza, krążące mniej więcej tam, gdzie kończy się widoczny pył. W systemach z dwoma pasami szczelina między nimi pasuje do planet lżejszych – od neptunowych do sub-saturnowych – które najpewniej są zbyt słabe, by je dziś bezpośrednio zobaczyć.
Co to mówi o nas?
Wniosek jest uspokajający: architektura wielu układów przypomina Układ Słoneczny, z kilkoma planetami wewnątrz rozległego, zimnego pasa pozostałości. Najprościej mówiąc, nie jesteśmy konstrukcyjnym wyjątkiem, a raczej jednym z częstszych wariantów. Dalsze obserwacje – łączące długości fal i lepsze modele – powinny doprecyzować masy ukrytych planet oraz tempo ewolucji dysków.
Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: Universe Today
