Analiza danych zebranych za pomocą instrumentu DESI wskazuje, że ciemna energia może słabnąć w czasie. To nie jest wynik niepodważalny, ale wystarczająco ciekawy, by na nowo rozgrzać kosmologię. Oparto go na mapie rozmieszczenia ponad 13 milionów galaktyk zebranej przez Dark Energy Spectroscopic Instrument — teleskop o średnicy ok. 4 metrów na Kitt Peak w Arizonie, wyposażony w 5000 robotycznych światłowodów. Każdej nocy ustawiają się one na wybrane galaktyki, by zebrać ich widma. Finalnie katalog ma objąć nawet 50 milionów obiektów.
Klucz do analizy stanowią baryonowe oscylacje akustyczne (BAO) — „zamarłe” fale dźwiękowe z wczesnego Wszechświata. Gdy gorąca plazma ostygła i światło się uwolniło, fale zatrzymały się, zostawiając sferyczne nadgęstości materii. Te struktury przetrwały miliardy lat i dziś mają około 800 milionów lat świetlnych średnicy. Dzięki temu są „standardową linijką”: wiemy, jaka powinna być ich wielkość, więc porównując oczekiwany rozmiar z tym, jak duże BAO „wyglądają” na niebie, testujemy historię ekspansji kosmosu.
Nowe dane DESI sugerują, że rozmiary BAO odchylają się od obrazu znanego z podręczników i lepiej pasują do scenariusza, w którym ciemna energia ewoluuje. To ważne, bo właśnie ciemna energia odpowiada za przyspieszone rozszerzanie się Wszechświata. Autor podkreśla jednak ostrożność: to wynik „szczupły, ale znaczący”, który może zostać zweryfikowany dopiero po kolejnych latach pracy. Jak opisuje Paul Sutter, zespół DESI wciąż obserwuje niebo noc po nocy, gromadząc coraz pełniejszą mapę kosmosu w oparciu o BAO i pozycje galaktyk.
W tle przewija się szersza historia pomiarów: od zdjęcia mikrofalowego promieniowania tła (CMB), które rejestruje „zamrożone” fale w chwili ich zatrzymania, po współczesne przeglądy nieba. DESI jest tu naturalnym następcą Sloan Digital Sky Survey, z tą różnicą, że roboty zastąpiły ręczną przekładkę włókien, co znacznie przyspieszyło obserwacje. Wniosek na dziś jest prosty: jeśli ciemna energia rzeczywiście zmienia się w czasie, czeka nas przemyślenie standardowego obrazu kosmosu — ale najpierw trzeba dalej mierzyć i porównywać.
Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: Universe Today
