Nowe analizy bezpośrednich zdjęć wybuchów nowych pokazują, że w części przypadków już w pierwszych dniach po rozbłysku dochodzi do wielokrotnych, także opóźnionych, wyrzutów materii. To rzadki wyjątek od reguły, według której nowa bywała opisywana jako pojedynczy, prosty „strzał” z powierzchni białego karła.
Co właściwie wybucha?
Nowa powstaje w układzie podwójnym, gdy biały karzeł ściąga wodór z towarzysza. Najprościej mówiąc, narastająca warstwa gazu zapala się termojądrowo i jest wyrzucana w przestrzeń. W skrajnych przypadkach dochodzi do całkowitego zniszczenia gwiazdy — to już supernowa typu Ia — ale typowa nowa tylko „zrzuca” nagromadzoną otoczkę.
Dwa przykłady, dwie dynamiki.
Zespół kierowany przez Eliasa Aydiego pokazał szczegóły dwóch nowych z 2021 r.: szybkiej V1674 Her oraz wolnej V1405 Cas. Pierwsza już po 2–3 dniach ujawniła dwa prostopadłe strumienie materii, które zderzały się i tworzyły fale uderzeniowe odpowiedzialne za promieniowanie gamma. Druga pokazała coś odwrotnego: zasadniczy wyrzut pojawił się dopiero po ok. 50 dniach, znów wywołując nowe wstrząsy i wysokie energie. Jak opisano w artykule serwisu Universe Today, to pierwsza tak wyraźna dokumentacja opóźnionej ejekcji.
Jak to sfotografowano?
Kluczowe były równoległe techniki: interferometria (układ CHARA) dała obraz kształtów i kierunków wypływów, a spektroskopia pozwoliła śledzić „odciski palców” pierwiastków w czasie. Ważne jest to zgranie: struktury widziane w obrazach pasowały do zmian w liniach widmowych, więc dało się potwierdzić, że zderzały się co najmniej dwie fale materii.
Co z tego wynika?
Nowe okazują się laboratoriami fizyki wstrząsów i przyspieszania cząstek, a nie tylko „fajerwerkami”. To w praktyce oznacza lepsze rozumienie, skąd biorą się promienie gamma i jak dokładnie białe karły pozbywają się zgromadzonej materii. Przyszłe kampanie — im wcześniejsze i gęstsze w czasie, tym lepiej — pokażą, czy wielokrotne i opóźnione wyrzuty są regułą, czy wyjątkiem.
Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: Universe Today
