W październiku 2022 roku teleskopy kosmiczne zarejestrowały najpotężniejszy rozbłysk gamma w historii obserwacji. Wydarzenie to, nazwane GRB 221009A i określane przez naukowców jako „BOAT” (Brightest Of All Time – Najjaśniejszy w historii), było tak intensywne, że aż przeciążyło wiele instrumentów badawczych. Dziś nowe analizy tych danych rzucają światło na jeden z największych sekretów kosmosu: jak powstają potężne kosmiczne dżety.
Rozbłyski gamma to najjaśniejsze i najpotężniejsze zjawiska we wszechświecie. W ciągu kilku sekund mogą wyemitować więcej energii niż Słońce przez całe swoje życie! Takie wybuchy powstają, gdy masywne gwiazdy zapadają się do postaci czarnej dziury lub gdy zderzają się gwiazdy neutronowe. Mimo ich ogromnej mocy, są bardzo trudne do obserwacji – pojawiają się nagle i trwają zaledwie sekundy lub minuty.
Po wybuchu GRB 221009A, naukowcy na całym świecie skierowali na niego swoje instrumenty. Teleskop LST-1 z Wysp Kanaryjskich rozpoczął obserwacje już 1,33 dnia po eksplozji i kontynuował je przez 20 dni. Zebrane dane przyniosły niespodziankę – wykryto nadmiar wysokoenergetycznych promieni gamma w „poświacie” po rozbłysku. Choć sygnał był zbyt słaby, by mówić o pełnej detekcji, pozwolił lepiej poznać strukturę i działanie tych wybuchów.
Dotychczas sądzono, że rozbłyski gamma emitują prosty, wąski strumień materii („top-hat jet”). Jednak obserwacje z LST-1 wskazują, że struktura dżetu jest bardziej złożona – centralna, bardzo szybka część otoczona jest przez wolniej poruszającą się powłokę. To tłumaczy, dlaczego promieniowanie po wybuchu rozkłada się w określony sposób i jak cząstki osiągają ekstremalne energie.
Dodatkowo, zespół teleskopu LST-1 zdołał przeprowadzić obserwacje mimo bardzo jasnego Księżyca, co wcześniej było niemożliwe. Nowa technika pozwoli teraz na badanie podobnych zjawisk nawet w trudnych warunkach.
Odkrycia po GRB 221009A mogą całkowicie zmienić nasze rozumienie potężnych eksplozji gwiazd i narodzin czarnych dziur.
Źródło: Universe Today
