Księżyc, nasz jedyny naturalny satelita, odgrywa niezwykle ważną rolę w życiu na Ziemi – od stabilizacji osi obrotu planety, po generowanie pływów oceanicznych. Jednak od lat 60. XX wieku, gdy astronauci programu Apollo pozostawili na powierzchni Księżyca specjalne lustra odbijające wiązki laserowe, naukowcy dokładnie mierzą jego odległość. Wyniki są jednoznaczne: Księżyc oddala się od Ziemi w tempie około 3,8 centymetra rocznie.
Dlaczego tak się dzieje? Winowajcą są siły pływowe. Grawitacja Księżyca sprawia, że wody oceanów unoszą się w dwóch charakterystycznych „garbach” – jednym skierowanym w stronę Księżyca i drugim po przeciwnej stronie globu. Jednak ze względu na rotację Ziemi, te pływowe wybrzuszenia nie znajdują się dokładnie na linii z Księżycem, lecz nieco przed nim. Ta niewielka różnica powoduje, że Ziemia przekazuje część swojej energii obrotowej Księżycowi. W efekcie nasz satelita przyspiesza na swojej orbicie i stopniowo oddala się od planety.
Proces ten ma również wpływ na długość dnia na Ziemi. Ponieważ energia rotacji planety jest przekazywana Księżycowi, obrót Ziemi powoli zwalnia. Obecnie dzień wydłuża się o ułamek sekundy na stulecie, ale w skali milionów lat efekt jest zauważalny. Paleontolodzy badający skamieniałe muszle sprzed 70 milionów lat odkryli, że w epoce dinozaurów doba trwała około 23,5 godziny.
Czy to oznacza, że Księżyc kiedyś odleci całkowicie? Niekoniecznie. W bardzo odległej przyszłości, liczonej w dziesiątkach miliardów lat, układ Ziemia–Księżyc mógłby osiągnąć stan równowagi zwany blokadą pływową. Oznacza to, że Ziemia i Księżyc byłyby zsynchronizowane, zwracając się do siebie zawsze tą samą stroną. Jednak zanim do tego dojdzie, Słońce przejdzie w fazę czerwonego olbrzyma i prawdopodobnie pochłonie zarówno Ziemię, jak i jej satelitę.
Choć proces oddalania się Księżyca brzmi dramatycznie, w praktyce nie ma powodów do obaw. W skali ludzkiego życia zmiany są niewyczuwalne. Nadal będziemy podziwiać zjawiskowe zaćmienia i korzystać z dobrodziejstw pływów. Historia Księżyca to jednak przypomnienie, że nasz Układ Słoneczny nie jest statyczny, lecz nieustannie ewoluuje, a obserwacje astronomiczne pozwalają nam śledzić ten kosmiczny taniec w szczegółach.
Źródło: Science Alert
