Jeżowce nie mają pojedynczego, scentralizowanego mózgu – ich „mózg” jest rozproszony po całym ciele. Nowe badania pokazują, że młodociane osobniki tworzą gęstą sieć wyspecjalizowanych neuronów, która działa jak całościowy, zintegrowany układ sterujący.
Zespół kierowany przez Periklisa Paganosa ze Stazione Zoologica Anton Dohrn analizował przejście jeżowców purpurowych (Paracentrotus lividus) z etapu swobodnie pływających larw do dorosłej formy z promienistą budową ciała. Ta metamorfoza jest skokiem przez jedne z najgłębszych granic ewolucyjnych: od symetrii dwubocznej u larw do pięciopromiennej u młodych dorosłych. Jak opisano w NATURE, to właśnie w tym momencie ujawnia się niezwykła różnorodność komórek nerwowych.
Badacze stworzyli atlas komórkowy, śledząc, które geny są włączone w konkretnych komórkach. Wiele tkanek zachowuje podobne „wzorce” genów po obu stronach przemiany, ale neurony przechodzą głęboką zmianę. W młodocianej fazie ponad połowa zidentyfikowanych skupisk komórkowych to neurony z szerokim wachlarzem sygnatur molekularnych.
Wśród aktywnych cząsteczek znalazły się m.in. dopamina, serotonina, GABA, glutaminian, histamina i różne neuropeptydy. To zestaw kojarzony z bardziej złożonymi układami nerwowymi niż prosta, zdecentralizowana „sieć” włókien i zwojów.
Zamiast nerwów wychodzących z jednego mózgu, cały organizm jeżowca działa jak „głowa” kręgowca – pełna gęsto upakowanych, różnorodnych neuronów. Autorzy określają ten stan jako „all-brain”, czyli „całe ciało to mózg”, a nie „no-brain”, czyli „brak mózgu”.
Wyniki podważają utrwalony pogląd, że układ nerwowy szkarłupni jest prosty tylko dlatego, że nie mają centralnego mózgu. Jak podkreśla Jack Ullrich-Lüter z Natural History Museum of Berlin, zwierzęta pozbawione konwencjonalnego ośrodka nerwowego mogą wciąż rozwinąć organizację przypominającą mózg. Szczegóły analizy, w tym znakowanie i barwienia molekularne, opisano w pracy Paganos i in. (Sci. Adv., 2025).
Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: [link]
