Nowe analizy pobudek przed budzikiem pokazują, że u części osób ciało uruchamia „procedurę wybudzania” na kilka minut przed alarmem. To rzadki wyjątek od reguły, według której nasza senność i czuwanie wynikają ze współpracy wielu rytmów biologicznych, zwykle mniej punktualnych niż zegar.
Jak działa zegar w mózgu?
W podwzgórzu działa nadrzędny „czasomierz” – jądro nadskrzyżowaniowe. Najprościej mówiąc, porządkuje ono dobowe cykle i synchronizuje je ze światłem dnia. Dzięki temu sterowane są m.in. sen, temperatura ciała, głód i trawienie. Różnice w ustawieniu tego rytmu tłumaczą, dlaczego jedni wolą poranki, a inni noce, jak opisano w artykule The Conversation.
Hormonalny sygnał startu.
Gdy budzimy się o stałej porze, organizm uczy się tej godziny. Jeszcze przed alarmem spada poziom melatoniny, wzrasta temperatura ciała, a kortyzol wyraźnie się podnosi – to tzw. odpowiedź kortyzolowa po przebudzeniu. To w praktyce oznacza, że ciało zawczasu przełącza się z trybu „sen” na „czuwanie”, żeby wejść w dzień bez szarpnięcia.
Dlaczego właśnie kilka minut wcześniej?
Ten „rozruch” jest przewidywalny i dość precyzyjny, więc oczy często otwierają się tuż przed dzwonkiem – o te kilka minut. Jeśli rytm dobowy jest dobrze zgrany, budzisz się w lżejszej fazie snu i czujesz gotowość do działania. Kiedy jednak wstajesz przed czasem i czujesz ociężałość, to zwykle znak gorszej jakości snu, a nie idealnego zestrojenia zegara.
Co rozregulowuje pobudki?
Nieregularne pory snu, chaotyczne godziny posiłków czy brak porannego światła mylą wewnętrzne wskazówki czasu. Skutkiem są senność w ciągu dnia i kłopoty z koncentracją. Stres i silne emocje podnoszą nocny poziom pobudzenia, co może wywoływać przedwczesne wybudzenia. To normalne „od czasu do czasu”, ale przewlekle bywa źródłem problemów ze snem.
Jak nauczyć ciało budzić się samo?
Chodzi o powtarzalność. Najprościej mówiąc: trzymaj stałe godziny, śpij 7–8 godzin także w weekendy, unikaj wieczorem kofeiny, alkoholu i ciężkich posiłków, zadbaj o ciemność i odłożenie ekranów, a rano wystaw się na naturalne światło. Wtedy organizm „wie”, kiedy zacząć rozruch i często wyprzedza budzik. Bez takiego porządku alarm obudzi Cię częściej z głębszego snu, co daje wrażenie ciężkiej głowy – to tzw. bezwładność snu.
Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: Science Alert
