To był wyścig z czasem, który bardziej przypominał film szpiegowski niż rutynową obserwację. 10 kwietnia 2024 roku astronomowie wykryli supernową SN 2024ggi niezwykle blisko nas, a Yi Yang z Tsinghua University natychmiast poprosił Europejskie Obserwatorium Południowe o dostęp do teleskopu VLT w Atakamie. Okno było wąskie: pierwsze chwile wybuchu masywnej gwiazdy trwają krótko, a bez szybkiej reakcji bezpowrotnie tracimy szansę, by zajrzeć do środka tego kosmicznego fajerwerku.
Stawką było rozstrzygnięcie sporu o kształt startu eksplozji u czerwonych nadolbrzymów o masie 12–15 Słońc. Gdy w ich jądrze kończy się paliwo, kolejne „warstwy cebuli” zapadają się i odbijają, wysyłając falę uderzeniową na zewnątrz. To tzw. faza wybicia, krótki moment, w którym geometria wybuchu ujawnia procesy w jądrze. Zespół Yanga użył spektropolarymetrii, czyli pomiaru polaryzacji światła w funkcji długości fali. Ta metoda działa jak tomograf: asymetrie w źródle zostawiają charakterystyczny ślad w polaryzacji i pozwalają odtworzyć kształt frontu eksplozji.
Wynik okazał się zaskakująco klarowny. Najwcześniejsza faza SN 2024ggi miała kształt wydłużonej „oliwki” z osiową symetrią; w miarę ekspansji front spłaszczał się, rozlewając materię na boki, ale zachowując główną oś. To pierwszy raz, gdy astronomowie uchwycili geometrię tuż po wybiciu, a nie dopiero w późniejszych, bardziej wymieszanych etapach. Odkrycie pomaga wyjaśnić, jak nieregularne strugi i fale w jądrze gwiazdy kierują energię eksplozji i jak powstają nierównomierne rozkłady prędkości i pierwiastków.
Takie dane są bezcenne dla modeli ewolucji gwiazd i supernowych. Dotąd symulacje musiały zgadywać początkowy kształt; teraz dostają realne ograniczenia, które można wprost wprowadzić do kodów numerycznych. Autorzy publikacji w „Science Advances” podkreślają też lekcję organizacyjną: tylko połączenie ciekawości, współpracy międzynarodowej i błyskawicznej decyzji pozwoliło nacelować instrumenty VLT dokładnie wtedy, gdy wszechświat odsłonił swoje najbardziej ulotne sekundy.
Ilustracja została przygotowana z użyciem AI na bazie oryginalnego zdjęcia w celu zachowania spójności wizualnej.
Pełna treść źródłowa: Yahoo News
